Πριν από λίγες µέρες τελείωσαν οι ∆ιάλογοι των Αθηνών, ένα διεθνές συνέδριο για τον ελληνικό πολιτισµό, το οποίο αποτέλεσε την εναρκτήρια εκδήλωση της Στέγης Γραµµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος Ωνάση. Η λήξη, βεβαίως, είναι έννοια σχετική όταν αναφερόµαστε σε ένα συνέδριο που ξεκίνησε µέσω του διαδικτύου πολύ πριν βρεθούµε στον χώρο της Στέγης και που θα συνεχιστεί µέσω του ηλεκτρονικού περιοδικού αλλά και µέσω της αξιοποίησης όλων των γνώσεων, των εµπειριών και των επαφών που αποκτήσαµε όλον αυτόν τον καιρό. Φτάνοντας στο τέλος του συνεδρίου, ο απολογισµός που γίνεται από όλους όσοι συµµετείχαν ενεργά στην διοργάνωσή του δεν αναφέρεται τόσο σε κάτι που τελείωσε όσο σε ένα έργο που συνεχίζεται µε την προοπτική του ενεργού και δυναµικού διαλόγου στο διαδίκτυο αλλά και στις µετασυνεδριακές συναντήσεις, οι οποίες προγραµµατίζονται.

Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών πραγµατοποιήθηκαν µε επιτυχία από τις 24 έως τις 27 Νοεµβρίου του 2010 στην Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών, εγκαινιάζοντας τον νέο αυτόν χώρο πολιτισµού του Ιδρύµατος Ωνάση και δικαιώνοντας τον χρόνο και τα χρήµατα που διατέθηκαν για την υλοποίηση αυτού του στόχου από την πλευρά του Ιδρύµατος.

Κορυφαίοι επιστήµονες, ακαδηµαϊκοί και άνθρωποι του πνεύµατος από όλον τον κόσµο συγκεντρώθηκαν τις τέσσερεις αυτές µέρες στην Στέγη, για να συζητήσουν, τόσο µεταξύ τους όσο και µε τον κόσµο που παρακολούθησε το συνέδριο, κατά πόσον ο ελληνικός πολιτισµός µπορεί να προσφέρει λύσεις σε ζητήµατα που απασχολούν τον σηµερινό άνθρωπο σε κοινωνικό αλλά και σε προσωπικό επίπεδο. Περισσότεροι από 1.700 άνθρωποι παρακολούθησαν ζωντανά το συνέδριο ενώ 11.000 µοναδιαίοι χρήστες παρακολούθησαν τις εργασίες του συνεδρίου από το διαδίκτυο. Συγχρόνως, σηµειώθηκαν 55.000 επισκέψεις από 86 χώρες στην ιστοσελίδα της Στέγης Γραµµάτων και Τεχνών ενώ το συνέδριο µεταδιδόταν ζωντανά σε περίπου 50 πανεπιστήµια, µουσεία και πολιτιστικούς φορείς ανά την Ελλάδα και τον κόσµο· ανάµεσά τους, το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης, το Πανεπιστήµιο της Χάιφα, τα πανεπιστήµια Κύπρου και Ιωαννίνων, αλλά και το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης – Αγγελική Γιαννακίδου.

Την τελετή έναρξης τίµησε µε την παρουσία της η υπουργός Παιδείας, ∆ιά Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων, Άννα ∆ιαµαντοπούλου, η οποία απηύθυνε χαιρετισµό µιλώντας για την ελπίδα που δίνει η δηµιουργία ενός τέτοιου µορφωτικού θεσµού. Θεωρώντας απαραίτητη µια ιδεαλιστική προσέγγιση που στοχεύει στην αλλαγή της παιδείας, η Άννα ∆ιαµαντοπούλου υπογράµµισε την σηµασία του συνεδρίου ως προς την προσπάθεια να ανανοηµατοδοτηθούν κλασικές αξίες, όπως η δηµοκρατία, και να αντιµετωπιστεί η κοινωνική και οικονοµική κρίση των ηµερών µας. Ο πρόεδρος του Ιδρύµατος Ωνάση, Αντώνης Παπαδηµητρίου, αναφέρθηκε στο όραµα της αναζήτησης της ταυτότητας µέσα από την µελέτη του κλασικού, έτσι ώστε να φθάσει ο άνθρωπος σε µια ολιστική αντίληψη του πολιτισµού και της γνώσης. Ο καθηγητής Γεώργιος Μπαµπινιώτης τόνισε ότι οι ∆ιάλογοι των Αθηνών δεν είναι τόσο ένα συνέδριο όσο ένα βήµα συνάντησης, συνεργασίας και διαλόγου των απανταχού ενδιαφεροµένων για την ελληνική σκέψη, τον ανθρωπισµό και τα ανθρωπιστικά γράµµατα σε σχέση µε τα σηµερινά προβλήµατα, από όποιαν επιστήµη, όποιον φορέα ή όποια χώρα και αν προέρχονται. Τους χαιρετισµούς του συνεδρίου έκλεισε ο πρόεδρος του Institut de France, Gabriel de Broglie, ο οποίος µίλησε για την σηµασία της ελληνικής πολιτιστικής και επιστηµονικής κληρονοµιάς και την αναγκαιότητα να ακολουθηθεί το ελληνικό πρότυπο ώστε να καθοριστεί ένας τρόπος αντιµετώπισης σύγχρονων αλλά και µελλοντικών προβληµάτων.

Στιγμιότυπα από την τελετή έναρξης του συνεδρίου

∆ιάλογος Κορυφών
Ο διάλογος, ο οποίος αποτέλεσε κοινό παρονοµαστή όλων των ενοτήτων του συνεδρίου, ξεκίνησε µε την προβολή της συνοµιλίας του διάσηµου Γερµανού σκηνοθέτη Peter Stein και του Gregory Nagy, καθηγητή Κλασικής Ελληνικής Φιλολογίας και Συγκριτικής Γραµµατολογίας στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Χάρβαρντ. Οι δύο συνοµιλητές προσέγγισαν ανθρωπιστικά ζητήµατα και αναζήτησαν λύσεις που προσφέρουν τα διαχρονικά έργα των αρχαίων τραγωδών, κυρίως όταν προσεγγίζονται µέσα από την σύγχρονη µατιά ενός τόσο αναγνωρισµένου σκηνοθέτη. Οι δύο διαφορετικές προσεγγίσεις στο θέµα της αρχαίας τραγωδίας –του σκηνοθέτη, από την πλευρά του Peter Stein· του ανθρώπου των γραµµάτων, από την πλευρά του Gregory Nagy– άλλοτε συνέκλιναν και άλλοτε απέκλιναν, έχοντας όµως πάντα ως στόχο την δηµιουργία ενός γόνιµου διαλόγου. Η συζήτησή τους, η οποία µαγνητοσκοπήθηκε στην Αυστρία, όπου ο Stein ανέβαζε τον Οιδίποδα επί Κολωνώ στο πλαίσιο του Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ, διήρκεσε περισσότερο από δύο ώρες και πρόκειται να αναρτηθεί στο Forum της ιστοσελίδας των ∆ιαλόγων.

«Το παρελθόν δεν είναι ποτέ ολότελα παρελθόν»
Τρεις εξέχουσες προσωπικότητες των γραµµάτων και του πνεύµατος, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, ο Dusan Sidjanski και ο Simon Critchley, συνοµίλησαν µε θέµα «Έχει το παρελθόν µέλλον;», ενώ ο Johannes Saltzwedel, διευθυντής σύνταξης του έγκριτου περιοδικού Der Spiegel, o σερ Peter Stothard, διευθυντής σύνταξης του Times Literary Supplement, και ο κ. Νίκος Γ. Ξυδάκης, αρχισυντάκτης της Καθηµερινής, έθεσαν στους οµιλητές ερωτήµατα και σκέψεις που αφορούν στις κοινωνίες του σήµερα. Επισηµαίνοντας τον ρόλο του παρελθόντος στην διαµόρφωση του παρόντος και του µέλλοντος, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ τόνισε ότι το µέλλον εµπεριέχεται στο παρελθόν και αντιστρόφως. Φέρνοντας ως παράδειγµα τα ολοκληρωτικά ιδεολογήµατα, τα οποία δηµιουργούν τον νέο άνθρωπο που απαρνείται την παράδοση και το παρελθόν, η οµιλήτρια υποστήριξε ότι µια υγιής και δηµοκρατική κοινωνία θα πρέπει πάντα να λαµβάνει υπ’ όψιν της την συνέχεια µεταξύ παρελθόντος, παρόντος και µέλλοντος. Από την πλευρά του, ο Dusan Sidjanski εξέτασε το ζήτηµα κατά πόσον και µε ποιον τρόπο µπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, την εποχή της παγκοσµιοποίησης και της εξελιγµένης τεχνολογίας, να αντλήσει σηµαντικά διδάγµατα από τον ελληνικό πολιτισµό. Στην συνέχεια, ο Simon Critchley, µιλώντας για την αθηναϊκή τραγωδία, τόνισε την σηµασία µιας ανοικτής Ευρώπης, ανεκτικής προς την ετερότητα, και συµπλήρωσε ότι το µέλλον βασίζεται στην εξέταση του παρελθόντος και στην αναγνώριση της δηµοκρατίας ως συνεχούς αγώνα µέσω του οποίου αντιµετωπίζονται ηθικά και πολιτικά θέµατα, καθώς και πολύπλοκες καταστάσεις: ένα δίδαγµα που προσφέρει ο ελληνικός πολιτισµός.

Η Κληρονοµιά της Γλαυκός
Πριν από είκοσι χρόνια, το Ίδρυµα Ωνάση ανέθεσε στον σκηνοθέτη Chris Marker, που συνεργαζόταν µε το πολιτιστικό τηλεοπτικό κανάλι La Sept (πρόδροµο του γαλλογερµανικού Arte), να δηµιουργήσει µία σειρά επεισοδίων για την κληρονοµιά του αρχαίου ελληνικού πολιτισµού στον σύγχρονο κόσµο. Η Κληρονοµιά της Γλαυκός, όπως ονοµάστηκε η σειρά αυτή, παραπέµποντας στην θεά Αθηνά, ήταν από τα πιο φιλόδοξα σχέδια του Marker και στήθηκε γύρω από την ιδέα δεκατριών ελληνικών λέξεων που µοιράζεται ο σηµερινός πολιτισµός: συµπόσιο, ολυµπισµός, δηµοκρατία, νοσταλγία, αµνηστία, µαθηµατικά, λογοµαχία, µουσική, κοσµογονία, µυθολογία, µισογυνισµός, τραγωδία, φιλοσοφία. Το πολύτιµο αυτό υλικό δωρίθηκε από το Ίδρυµα Ωνάση στην Γαλλική Ταινιοθήκη τον Οκτώβριο του 2009. Στην αρχή κάθε ενότητας των ∆ιαλόγων, προβλήθηκαν επιλεγµένα αποσπάσµατα από την συγκεκριµένη σειρά, σε άµεση σχέση µε την αντίστοιχη θεµατική, εν είδει εναύσµατος για τον διάλογο.

Ταυτότητα και Ετερότητα
Στην θεµατική ενότητα Ταυτότητα και Ετερότητα, µε προεδρεύουσα την Dame Averil Cameron, ιστορικό της Ύστερης Αρχαιότητας και του Βυζαντίου στο Πανεπιστήµιο της Οξφόρδης, εξετάστηκε ο διάλογος των πολιτισµών τόσο στο παρελθόν όσο και στο σήµερα. Ο Martyn Barrett µίλησε για τις εθνικές και εθνοτικές ταυτότητες στην σύγχρονη εποχή, προσεγγίζοντας το ζήτηµα από ψυχολογική σκοπιά. Η εισήγηση του Alan Shapiro επικεντρώθηκε στην αθηναϊκή ταυτότητα και τον Πέρση «άλλο», από τον Κροίσο στον Ξέρξη, ενώ η οµιλία του Joseph Bryant είχε τίτλο «Το Σχίσµα ως µεταµόρφωση ταυτότητας στον πρώιµο χριστιανισµό: Κοινωνιολογικές παρατηρήσεις σε µια ιδιαίτερα καθοριστική ενδοθρησκευτική ρήξη». Ο Walter Pohl εξέτασε τον ρόλο της εθνότητας στην µεταρωµαϊκή ∆ύση, το Βυζάντιο και τον πρώιµο ισλαµικό κόσµο, µιλώντας για τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε η ελληνική σκέψη στην διαµόρφωση των τριών αυτών διαφορετικών πολιτισµών. Ο Paolo Odorico αναφέρθηκε στους Έλληνες του Μεσαίωνα απέναντι στους άλλους Ευρωπαίους, εξετάζοντας την διάκριση ανάµεσα στην ετερότητα και την πολυµορφία, ενώ ο διακεκριµένος Έλληνας κοινωνιολόγος Κωνσταντίνος Τσουκαλάς µίλησε για την ταυτότητα και την ετερότητα ως επινοηµένες έννοιες που εξυπηρετούν την παγκοσµιοποιηµένη κοινωνία. Η εισήγηση του Μητροπολίτη ∆ιοκλείας Καλλίστου (Ware), καθηγητή στο Πανεπιστήµιο της Οξφόρδης επί 35 χρόνια, µε τίτλο «Ταυτότητα και Ετερότητα στην πνευµατική ζωή: ησυχαστές, γιόγκι και σούφι», επικεντρώθηκε στην αντίθεση αλλά κυρίως στον διάλογο που γεννάται µεταξύ των θρησκειών και των παραδόσεών τους. Η οµιλία της Shireen Hunter είχε τίτλο «Ελλάδα, αρχαίος και µεσαιωνικός κόσµος και σύγχρονη Ευρώπη: Ένα πρώιµο παράδειγµα του διαλόγου των πολιτισµών» και παρουσίασε ένα δείγµα διαλόγου µε αφετηρία τον κόσµο πέρα από την Ελλάδα. Τέλος, η Κατερίνα Στενού, διευθύντρια του Τοµέα Πολιτιστικής Πολιτικής και ∆ιαπολιτισµικού ∆ιαλόγου της UNESCO, µε έδρα το Παρίσι, µίλησε για τις ιδεολογικές και τις πολιτικές προκλήσεις που τίθενται ως προς την διαµόρφωση της ταυτότητας και της ετερότητας, κυρίως στην εποχή µας, όπου ο διαπολιτισµικός διάλογος αποτελεί ζήτηµα υψίστης σηµασίας.

Συνολικά, οι οµιλητές έθεσαν ερωτήµατα που αφορούσαν στην διαµόρφωση της ταυτότητας στην αρχαία Ελλάδα και στο Βυζάντιο, καθώς και την αντιµετώπιση της ετερότητας σε διαχρονικό επίπεδο, µε σκοπό να δοθούν απαντήσεις σε θέµατα πολιτισµικής ταυτότητας που απασχολούν τον κόσµο του 21ου αιώνα. Όπως υπογράµµισε η προεδρεύουσα στην θεµατική ενότητα, Dame Averil Cameron, το ζήτηµα που αφορά στην ευκολία µε την οποία η κοινωνία έβαζε και εξακολουθεί να βάζει ετικέτες, όπως Έλληνες, βάρβαροι, θρησκευόµενοι, άθεοι κ.λπ., ετέθη υπό αµφισβήτηση και συζητήθηκε εκτενώς από τους συµµετέχοντες στην ενότητα Ταυτότητα και Ετερότητα. Συνοµιλητές όπως ο Νίκος Μπακουνάκης, ο Mark Janse και η Κατερίνα Ζαχαρία έθιξαν µε την σειρά τους ζητήµατα σχετικά µε τους διαλόγους των πολιτισµών κυρίως στην σύγχρονη εποχή. Ο Νίκος Μπακουνάκης αναφέρθηκε στην διαµόρφωση των εννοιών «ταυτότητα» και «ετερότητα» στην σηµερινή κοινωνία, καθώς και στους σκοπούς που εξυπηρετεί ένας τέτοιος διαχωρισµός, αντλώντας παραδείγµατα όχι µόνον από το ιστορικό παρελθόν, αλλά και από την Γερµανία και την Γαλλία του σήµερα.

Ιστορία και Ιστορίες
Στην θεµατική ενότητα Ιστορία και Ιστορίες, οι οµιλητές, µε προεδρεύοντες τον Hans-Joachim Gehrke, πρόεδρο του Γερµανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, και τον Johannes Koder, διευθυντή του Ινστιτούτου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου της Βιέννης, εξέτασαν τον ρόλο της αφήγησης στην διαµόρφωση της Ιστορίας. Ο καθηγητής Gehrke, ο οποίος και προλόγισε την ενότητα Ιστορία και Ιστορίες, αναφέρθηκε στην σηµασία του παρελθόντος και της µελέτης του για την κατανόηση του σηµερινού κόσµου. «Η ιστοριογραφία δεν είναι ο µοναδικός τρόπος µέσω του οποίου µπορεί να στραφεί κανείς στο παρελθόν. Θα πρέπει να συµπεριληφθούν η προφορική παράδοση, η ποίηση και η δηµιουργία. Με αυτόν τον τρόπο, αντιλαµβανόµαστε πώς οι αρχαίοι Έλληνες διαµόρφωσαν το παρελθόν τους. Όλες οι ιστορίες απαιτούν προσοχή όχι µόνο για το τι είναι, αλλά και γιατί έχουν επηρεάσει και έχουν διαµορφώσει την εικόνα που έχουµε για το παρελθόν», είπε ο Hans-Joachim Gehrke, µιλώντας για την διαµόρφωση συγκεκριµένων απόψεων, όπως είναι λ.χ. το διπολικό σχήµα «Ανατολή-∆ύση». Καταλήγοντας, και προτού δώσει τον λόγο στους οµιλητές για την έναρξη του διαλόγου, ο καθηγητής Gehrke επεσήµανε ότι οι ιστορίες αυτές είναι ζωτικής σηµασίας για την δυτική σκέψη.

Ο Richard Hunter µίλησε για την σηµασία που έχει η µελέτη της εισαγωγής κειµένων όπως η Ιλιάδα, προκειµένου να γίνει ο διαχωρισµός µεταξύ Ιστορίας και ιστοριών, ενώ η εισήγηση του Richard Buxton είχε τίτλο «Η ζωή και ο θάνατος των Ελλήνων θεών, ηρώων και ιστορικών προσώπων». Η πολύ ενδιαφέρουσα οµιλία του Peter Meineck επικεντρώθηκε στον ρόλο της µάσκας στην αρχαία τραγωδία, προσεγγίζοντάς την από την οπτική της νευροεπιστήµης. Η Himanshu Prabha Ray, που εξέτασε την επίδραση του ελληνικού πολιτισµού στην Ινδία µετά τον Μέγα Αλέξανδρο, προκάλεσε όχι µόνο θετικά σχόλια και παρατηρήσεις αλλά και πολύ εύστοχες ερωτήσεις από τους άλλους οµιλητές και το κοινό. Ο Βασίλης Λαµπρινουδάκης µίλησε για τον τρόπο µε τον οποίο ερµηνεύεται η ελληνική κληρονοµιά από τους αρχαιολόγους, µε αποτέλεσµα να διαµορφώνεται και να ανασυντίθεται η Ιστορία αναλόγως της εκάστοτε ερµηνείας, γεγονός που ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Εξέτασε επίσης τον ρόλο και την αξιοποίηση των πολιτιστικών µνηµείων στην σύγχρονη εποχή. Η εισήγηση του Damian Sutton είχε τίτλο «Ο πλατωνικός φωτογράφος: Ο ρόλος του πολιτικού πορτραίτου και η δουλειά του φωτογράφου ως συγγραφέα», ενώ ο Johannes Koder επικεντρώθηκε στην σχέση Ευρώπης και Ασίας κατά την αρχαιότητα. Ο Edhem Eldem µίλησε για τις ιστορίες που επιδρούν στην διαµόρφωση της Ιστορίας, φέρνοντας ως βασικό παράδειγµα τον µύθο και την πραγµατικότητα στην ζωή του Ιµπραήµ Εντέµ Πασά, του οποίου η καταγωγή εικάζεται πως ήταν ελληνική. Τέλος, ο Roderick Beaton µίλησε για το ελληνικό ιδεώδες στην ποίηση του Byron και του Shelley. Η θεµατική ενότητα Ιστορία και Ιστορίες ολοκληρώθηκε µε τους συνοµιλητές να θέτουν τα ερωτήµατά τους και τις σκέψεις τους στους οµιλητές, αλλά και µε την συµµετοχή του κοινού που έλαβε µέρος στον διάλογο µέσω της Ακαδηµαϊκής Γραµµατείας.

Ας σηµειωθεί εδώ η συµβολή του ∆ηµήτρη Παπανικολάου και του σερ Peter Stothard, οι οποίοι σχολίασαν εκτενώς τις οµιλίες που παρουσίασαν οι καθηγητές Ray, Buxton και Sutton, αλλά και του Hyun Jin Kim, ο οποίος αναφέρθηκε στην σηµασία της αναγνώρισης του ελληνικού πολιτισµού για την κατανόηση του σύγχρονου κόσµου. Τέλος, ο δηµοσιογράφος Τάκης Καµπύλης, ορµώµενος από τις οµιλίες των καθηγητών Roderick Beaton και Edhem Eldem, υποστήριξε ότι στην Ελλάδα η Ιστορία διαµορφώνεται κυρίως µέσα από ιστορίες.

Επάνω: Ο Δημήτρης Νανόπουλος
Κέντρο: Το πάνελ των κεντρικών ομιλητών – Dusan Sidjanski, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ και Simon Critchley
Κάτω: Η Νίκη Τσιρώνη

Λόγος και Τέχνη
Στην θεµατική ενότητα Λόγος και Τέχνη, µε προεδρεύοντες τον Gregory Nagy, καθηγητή του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Χάρβαρντ, και τον Richard Martin, καθηγητή Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Στάνφορντ, επιχειρήθηκε η αναζήτηση των στοιχείων που καθιστούν την ελληνική κληρονοµιά διαχρονική. Πριν από την έναρξη του διαλόγου, ο καθηγητής Nagy υπογράµµισε την σηµασία του ηλεκτρονικού περιοδικού µέσω του οποίου θα συνεχιστεί ο διάλογος, µε την ελπίδα να δοθεί ένα βήµα κυρίως στις νεότερες γενιές. Άλλωστε, το ενδιαφέρον για την νέα γενιά και την συµµετοχή της ιδιαίτερα στην συγκεκριµένη θεµατική ήταν εµφανές και στην επιλογή των συνοµιλητών.

Οι οµιλητές εξέτασαν την καλλιτεχνική έκφραση ανά τους αιώνες και την σχέση ανάµεσα στην κλασική λογοτεχνία και τις εικαστικές τέχνες. Η οµιλία του Richard Martin, µε τίτλο «Η κιθάρα του Απόλλωνα και η δοκιµασία του Ποσειδώνα: Τελετουργία και συναγωνισµός στην εξέλιξη της ελληνικής αισθητικής», ήταν καρπός συνεργασίας του µε τον καθηγητή και φίλο του, Gregory Nagy. Το αποτέλεσµα αυτής της σύµπραξης εντυπωσίασε σε όλα τα επίπεδα. Ο Anton Bierl, η οµιλία του οποίου είχε τίτλο «Η Σαπφώ στην Αθήνα. Αναφορικά µε τον νέο πάπυρο του Πανεπιστηµίου της Κολωνίας: Γήρας και ανανέωση µέσω της χορικότητας (chorality)», έδωσε µια νέα διάσταση στην πρόσληψη της ποίησης της Σαπφούς, µιλώντας για δύο διαφορετικά πλαίσια µέσα από τα οποία µπορεί να εξεταστεί το έργο της ποιήτριας: τα συµπόσια και τα Παναθήναια. Οι οµιλίες του David Konstan και της Edith Hall τιτλοφορούνταν, αντιστοίχως, «Από τον οίκτο στην συµπόνια: Τραγικά συναισθήµατα ανά τους αιώνες» και «Η αρχαία ελληνική τραγωδία και το παγκόσµιο θέατρο: Η περίπτωση της Ιφιγένειας εν Ταύροις». Ο Πλάτων Μαυροµούστακος εξέτασε τις ιδεολογικές παραµέτρους που επηρέασαν την πρόσληψη των αρχαίων τραγωδιών κατά τα τέλη του 20ού αιώνα και έθεσε ερωτήµατα όπως εάν το αρχαίο δράµα διατηρεί µια θρησκευτικότητα ή µια µορφή τελετουργίας η οποία λειτουργεί ενωτικά σε πολυπολιτισµικές οµάδες. Η οµιλία της ιστορικού τέχνης Leslie Brubaker, η οποία εργάζεται στο Πανεπιστήµιο του Μπέρµιγχαµ, έφερε τον τίτλο «Βλέποντας και ακούγοντας το Βυζάντιο». Η Margaret Mullett µίλησε για την βυζαντινή τέχνη, δίνοντας έµφαση σε τρία κείµενα που αντικατοπτρίζουν όλες τις κοινωνικές τάξεις του Βυζαντίου: το Pratum Spirituale [Λειµών ή Λειµωνάριο] του Ιωάννου Μόσχου, το Ονειροκριτικόν του Αχµέτ και την σάτιρα Τιµαρίων, ανώνυµου συγγραφέα. Η Μαρίνα Λαµπράκη-Πλάκα πραγµατεύθηκε το ζήτηµα του κοινωνικού πλαισίου της τέχνης, ενώ στην οµιλία του ο François-Bernard Mâche ανέπτυξε το θέµα: «Τι είναι ο καλλιτέχνης;». Τέλος, ο Christian Jacob, η οµιλία του οποίου είχε τίτλο «Ο βιβλιοθηκάριος, ο βασιλιάς και οι ποιητές», βασίστηκε σε κείµενο του Βιτρουβίου και αναφέρθηκε εκτενώς στην απήχηση της ιστορίας του Βιτρουβίου σχετικά µε την επιβίωση των κειµένων από γενιά σε γενιά, καθώς και την επίδρασή τους στον λόγο και την τέχνη.  

Οι συνοµιλητές, µεταξύ των οποίων ο Νίκος Γ. Ξυδάκης και ο David Elmer, έθεσαν ερωτήµατα και παρουσίασαν σχόλια που αφορούσαν στον διαχωρισµό µεταξύ της λεγόµενης «ποιοτικής» τέχνης και της ποπ κουλτούρας, ενώ συγχρόνως ετέθη το ζήτηµα εάν θα ήταν εφικτή και ωφέλιµη η αλλαγή στον τρόπο διδασκαλίας των κλασικών κειµένων µε την βοήθεια της τεχνολογίας.

∆ηµοκρατία και Πολιτεία
Στην θεµατική ενότητα ∆ηµοκρατία και Πολιτεία προήδρευσαν ο οµότιµος καθηγητής Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισµού του Πανεπιστηµίου Αθηνών και πρόεδρος της Ακαδηµίας Αθηνών, Κωνσταντίνος Σβολόπουλος, και ο οµότιµος καθηγητής Πολιτικής Επιστήµης του Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αναστάσιος-Ιωάννης Μεταξάς. Ο Josiah Ober µίλησε για τα τρία είδη αξιοπρέπειας, ενώ η οµιλία του John Dunn είχε τίτλο «Πολιτική ισότητα: Ισότητα στην εξουσία; Ισότητα στην δικαιοσύνη; Ισότητα στην δηµόσια προβολή; Ισότητα στον λόγο; Η προαγωγή µιας κάποιας ισότητας µεταξύ ίσων και ανίσων». Η πολύ ενδιαφέρουσα οµιλία της Sara Monoson επικεντρώθηκε στην εικόνα του Σωκράτη µέσα από τα αµερικανικά µέσα ενηµέρωσης από το 1941 έως το 1956. Πιο συγκεκριµένα, λόγω της ασταθούς πολιτικής κατάστασης της εν λόγω εποχής, πολλοί καλλιτέχνες προσέδωσαν διαφορετικές ερµηνείες στην εικόνα του Σωκράτη, µετατρέποντάς τον σε σύµβολο δηµοκρατίας και δίνοντας µιαν άλλη προοπτική στην ελληνική κληρονοµιά. Ο Ryan Balot µίλησε για την ακµή στην δηµοκρατική πόλη ενώ ο Jean-Louis Ferrary, µέλος της Ακαδηµίας Επιγραφών και Γραµµάτων του Institut de France και υπότροφος του Ιδρύµατος Ωνάση για την τρέχουσα ακαδηµαϊκή χρονιά, επικεντρώθηκε στις δηµοκρατίες των Αρχαίων. Ο διακεκριµένος και ρηξικέλευθος Άγγελος Χανιώτης, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Ινστιτούτο Προχωρηµένων Σπουδών του Πρίνστον (ΗΠΑ), µίλησε για τις ψευδαισθήσεις δηµοκρατίας στον ελληνιστικό κόσµο, εξετάζοντας τους παράγοντες που υπονόµευσαν την έννοια της δηµοκρατίας και µεταφέροντας τα παραδείγµατά του στον σηµερινό κόσµο, µε ιδιαίτερη έµφαση στον ρόλο των ΜΜΕ. Η οµιλία του Ljubomir Maksimovic, µε τίτλο «Η ∆ηµοκρατία σε ένα αυτοκρατορικό σύστηµα διακυβέρνησης: Η περίπτωση του Βυζαντίου», εστιάστηκε στην διαφορετική διάσταση που δόθηκε στην έννοια «δηµοκρατία» στην βυζαντινή αυτοκρατορία. Ο Αναστάσιος-Ιωάννης Μεταξάς, εκτός από συµπροεδρεύων στην ενότητα, εµπλούτισε το περιεχόµενό της µε την οµιλία του για την κλασικότητα σε µια εποχή εργαλειοποίησης της τέχνης. Η οµιλία του Pierre Delvolvé έφερε τον τίτλο «Η δηµοκρατία υπό την δοκιµασία της κρίσης». Η Claudia Rapp, καθηγήτρια Ιστορίας της  Ύστερης Αρχαιότητας και του Βυζαντίου στο UCLA, επιχείρησε µια σύγκριση µεταξύ της αυτόνοµης ελληνικής πόλης κατά την αρχαιότητα και της µορφής την οποία αυτή απέκτησε στο πρώιµο Βυζάντιο µε σκοπό να προσαρµοστεί στον χριστιανικό κόσµο.

Τα θέµατα τα οποία ετέθησαν υπό συζήτηση δεν αφορούσαν µόνο στις αντιλήψεις του αρχαίου κόσµου για τις έννοιες της ∆ηµοκρατίας και της Πολιτείας, αλλά και στην σχέση τους µε την σηµερινή εποχή. Η βυζαντινολόγος Mary Cunningham, µιλώντας εκτός του δικού της ερευνητικού πεδίου, συνεισέφερε δηµιουργικά στον διάλογο ως συνοµιλήτρια της ενότητας, µαζί µε τον Matthias Haake και τον Matthew Simonton, οι οποίοι έθεσαν εύστοχα ερωτήµατα. Ο Στάθης Καλύβας, καθηγητής Πολιτικών Επιστηµών στο Πανεπιστήµιο Γέηλ των ΗΠΑ, επικεντρώθηκε στις συνέπειες των κρίσεων στους δηµοκρατικούς θεσµούς, ενώ συγχρόνως έθεσε στον Άγγελο Χανιώτη το ερώτηµα εάν οι δηµοκρατικοί θεσµοί στις µέρες µας θα πρέπει να θεωρούνται κούφιοι επειδή η πρακτική τους δεν ανταποκρίνεται στις βασικές τους διακηρύξεις. Μεταξύ άλλων, κατά την διάρκεια του διαλόγου συζητήθηκε ο ρόλος της Ελλάδας και της Γαλλίας στην άσκηση και την διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και της δηµοκρατίας, καθότι πρόκειται για δύο χώρες µε µακρά ιστορία και παράδοση στους σηµαντικούς αυτούς για την ανθρωπότητα τοµείς, ενώ, επιπλέον, ετέθη το ερώτηµα εάν αυτές οι δύο χώρες θα πρέπει να αισθάνονται περισσότερο υπεύθυνες για την διαφύλαξη της δηµοκρατίας στην εποχή µας.

Ο Αθανάσιος Φωκάς

Επιστήµη και Ηθική
Η θεµατική ενότητα Επιστήµη και Ηθική εξέτασε τα ζητήµατα που τίθενται λόγω των επιτευγµάτων της επιστήµης και της τεχνολογίας, τα οποία, αφενός, παρέχουν λύσεις και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των σηµερινών ανθρώπων και, αφετέρου, δηµιουργούν νέα ηθικά διλήµµατα. Προεδρεύοντες στην θεµατική ενότητα, ο διακεκριµένος καθηγητής Αθανάσιος Φωκάς, κάτοχος της έδρας Μη Γραµµικών Μαθηµατικών στο Πανεπιστήµιο του Καίµπριτζ, ο οποίος είχε εν πολλοίς την σύλληψη και την ευθύνη της επιλογής των οµιλητών της ενότητας, και ο Jacques Jouanna, µέλος της Ακαδηµίας Επιγραφών και Γραµµάτων του Institut de France. Ο σερ Michael Francis Attiyah και ο Siddharthan Chandran παρουσίασαν, αντιστοίχως, τις οµιλίες «Το πνεύµα των Μαθηµατικών» και «Αναγεννητική Ιατρική: Φόβοι και προσδοκίες». Ο John D. Barrow έθεσε το ερώτηµα εάν ο κόσµος θα πρέπει να θεωρείται απλός ή πολύπλοκος, βασιζόµενος στις θεωρίες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, µε σκοπό όχι µόνο την κατανόηση του κόσµου αλλά και την εξέταση της ιστορίας της επιστηµονικής σκέψης.

Στην συνέχεια, ο Erling Norrby, καθηγητής Ιολογίας του Κέντρου Ιστορίας των Επιστηµών της Βασιλικής Ακαδηµίας Επιστηµών της Σουηδίας, µίλησε για την εξέλιξη της ζωής και απάντησε στο ερώτηµα κατά πόσον η επιστήµη µπορεί να συµφιλιωθεί µε την θρησκεία στον 21ο αιώνα, ένα ακόµη ερώτηµα που ετέθη από τους ανθρώπους που παρακολούθησαν ζωντανά το συνέδριο. Ερωτήµατα επίσης απευθύνθηκαν, µεταξύ άλλων, στην βαρόνη Susan Greenfield, καθηγήτρια Φυσιολογίας και επίτιµη ερευνήτρια του Πανεπιστηµίου της Οξφόρδης, από την οποία ζητήθηκε να αποφανθεί κατά πόσον η πλατωνική και η αριστοτελική θεώρηση του κόσµου µπορούν να δώσουν απαντήσεις ως προς την γνώση και την λειτουργία του εγκεφάλου – βασική προβληµατική, την οποία έθεσε εξ αρχής η θεµατική αυτή ενότητα του συνεδρίου. Η Susan Greenfield εξέτασε την υπόθεση εάν κάποιες βασικές ιδέες του αρχαίου ελληνικού πολιτισµού που αφορούν στον ανθρώπινο εγκέφαλο µπορούν να εφαρµοστούν στην σύγχρονη νευρολογία. Ο συµπροεδρεύων στην θεµατική ενότητα, Jacques Jouanna, επικεντρώθηκε στον Ιπποκράτειο Όρκο και στην σηµασία του για την διδασκαλία και την ιατρική ηθική στο παρελθόν και στο παρόν, ενώ η οµιλία του καθηγητή Θεοδόσιου Τάσιου, για την οποία δέχθηκε πολλές ερωτήσεις και σχόλια, είχε τον τίτλο «Ηθικά ζητήµατα και τεχνολογία. Πιθανά µαθήµατα από την αρχαία Ελλάδα». Η Anne Fagot-Largeault µίλησε για την επιστηµονική ακεραιότητα, ενώ, ακολούθως, ο Μητροπολίτης Περγάµου Ιωάννης (Ζηζιούλας), εξέτασε τον ρόλο της επιστήµης ως προς την απόκτηση της γνώσης και της σοφίας σε ηθικό επίπεδο. Κατά την διάρκεια της ενότητας αλλά και στο τέλος αυτής, οι συνοµιλητές Γιώργος Παπαγεωργίου, Said Esteban Belmehdi, Κωνσταντίνος Μουτούσης, Anna Marmodoro και Felix Hasler εξέφρασαν τις απόψεις τους γύρω από τα ζητήµατα και τα ερωτήµατα που προέκυψαν από τις οµιλίες.

Ποιότητα Ζωής
Η τελευταία θεµατική ενότητα του συνεδρίου Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών διερεύνησε την διαχρονική έννοια της ελληνικής κληρονοµιάς που έχει τροφοδοτήσει την επιστηµονική κατανόηση της ποιότητας ζωής στο παρελθόν, στο παρόν και στο µέλλον. Προεδρεύοντες στην ενότητα ήταν ο Robert Harriss, πρόεδρος του Κέντρου Προχωρηµένων Ερευνών του Χιούστον (HARC) και ο ∆ηµήτρης Νανόπουλος, µέλος της Ακαδηµίας Αθηνών και καθηγητής Φυσικής Υψηλών Ενεργειών του Πανεπιστηµίου Α&Μ του Τέξας.

Ιδιαίτερη έµφαση στον διάλογο έδωσε ο Robert Harriss, όταν αναφέρθηκε στο γεγονός ότι, παρ’ όλο που ο σηµερινός κόσµος αντιµετωπίζει διαφόρων ειδών προκλήσεις, αυτό που θα πρέπει όλοι να θυµόµαστε είναι ότι δεν είµαστε η πρώτη γενιά που βρίσκεται σε µια τέτοια θέση, αλλά και ότι, µέσω του διαλόγου, µπορούν να αναδειχθούν προτάσεις και να δοθούν λύσεις. Ο Sander Van Der Leeuw, στην ανακοίνωσή του, προσέγγισε την αρχαιολογία της καινοτοµίας ενώ ο Walter Scheidel εστίασε το ενδιαφέρον του στην περίπτωση της Ελλάδας ως προς την ανθρώπινη ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής σε βάθος χρόνου. Η οµιλία του Branco Milanovic είχε τίτλο «Αρχαία ανισότητα», ενώ ο Νίκος Σαλίγκαρος πραγµατεύθηκε το θέµα «Η ζωή και η γεωµετρία του περιβάλλοντος». Ο πρύτανης και καθηγητής ∆ιοικητικής Επιστήµης και Χρηµατοοικονοµικών στο Πανεπιστήµιο Κύπρου, Σταύρος Ζένιος, µίλησε για την ποιότητα ζωής σε σχέση µε την οικονοµική ανάπτυξη και έθεσε το ερώτηµα εάν η ελευθερία οδηγεί στην ευτυχία, αναφερόµενος στην οικονοµική κατάσταση της σηµερινής εποχής. Επίσης, η οµιλία του Michael Mehaffy µε τίτλο «Ποιότητα Ζωής µέσω του σχεδίου: Η επιστήµη µιας δοµολειτουργικής επανάστασης» προκάλεσε το ενδιαφέρον τόσο των συνοµιλητών όσο και του κοινού. Η καθηγήτρια Χορογραφίας και Νέων Μέσων Sarah Rubidge, η οποία µίλησε για την σηµασία της τέχνης, υποστήριξε ότι οι ποικίλοι τρόποι µε τους οποίους επηρεάζει η τέχνη όχι µόνο το κοινό αλλά και τους καλλιτέχνες, τόσο σωµατικά όσο και εγκεφαλικά, έχει ως συνέπεια την περαιτέρω συνεισφορά της τέχνης στην ποιότητα ζωής. Ο Αριστείδης Πατρινός υποστήριξε ότι η Συνθετική Γονιδιωµατική [Synthetic Genomics] µπορεί να προσφέρει λύσεις σε κάποια από τα παγκόσµια προβλήµατα του 21ου αιώνα παρά τα ηθικά διλήµµατα που µπορεί να προκύψουν από την λανθασµένη χρήση νέων επιστηµονικών πληροφοριών. Τέλος, ο συµπροεδρεύων στην ενότητα, και κατά γενική οµολογία συναρπαστικός οµιλητής, ∆ηµήτρης Νανόπουλος, µίλησε µε θέµα τον κβαντικό µύθο του Σισύφου σε σχέση µε την τύχη και την βιωσιµότητα, εξετάζοντας το θέµα της καταγωγής του σύµπαντος.

Η Dame Averil Cameron

Η θεµατική ενότητα Ποιότητα Ζωής ολοκληρώθηκε µε τον διάλογο µεταξύ κοινού, οµιλητών και συνοµιλητών, όπως και οι υπόλοιπες ενότητες του συνεδρίου. Ειδικότερα, ο Andreas Mershin τόνισε ότι η σηµασία των επιστηµονικών εξελίξεων έγκειται στο γεγονός ότι η έννοια της φυλής αφανίζεται και, µαζί της, οι φυλετικές διακρίσεις, µε αποτέλεσµα να αντιλαµβάνεται ο άνθρωπος ότι η διαφορετικότητα συνυπάρχει µε την ισότητα. Οι συνοµιλητές, Παναγιώτης ∆ουκέλλης, Αιµιλία Παπαφιλίππου και Κάτια Σαβράµη, κατέθεσαν την δική τους άποψη σχετικά µε τα ζητήµατα που συζητήθηκαν. Η εικαστικός και πρώην υπότροφος του Ιδρύµατος Ωνάση, Αιµιλία Παπαφιλίππου, σχολίασε την οµιλία του Michael Mehaffy απαντώντας µε µια δική της παρουσίαση, µε τίτλο «Being the Game and the Game’s Game – Ορίζων Λόγος», ενώ η χορολόγος Κάτια Σαβράµη τόνισε ότι θα πρέπει να υπάρξει µεγαλύτερη ισορροπία µεταξύ της τέχνης και της επιστήµης σε ό,τι αφορά στην υποστήριξή τους από την σηµερινή κοινωνία.

∆ιαθεµατικός ∆ιάλογος
Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών έφτασαν στο τέλος τους µε την συνθετική αποτίµηση και τις προοπτικές που εξετάστηκαν από τους συµµετέχοντες, µε προεδρεύοντες τον Αντώνη Παπαδηµητρίου και τον Γεώργιο Μπαµπινιώτη. Στον διάλογο συµµετείχαν ο Simon Critchley και όλοι οι προεδρεύοντες στις θεµατικές ενότητες, ενώ από την πλατεία της αίθουσας έλαβαν µέρος στον διάλογο οι κεντρικοί οµιλητές και συνοµιλητές του συνεδρίου, τα µέλη της Οργανωτικής Επιτροπής, αλλά και ο κόσµος που παρακολουθούσε ζωντανά το συνέδριο είτε µέσα από την αίθουσα είτε µέσω διαδικτύου. Όπως τόνισε ο καθηγητής Γεώργιος Μπαµπινιώτης, το ζητούµενο του διαλόγου, το οποίο επετεύχθη, ήταν να βοηθήσει η ελληνική σκέψη τον σηµερινό άνθρωπο –σε µια περίοδο όπου επικρατεί ευρύτερος προβληµατισµός– να αντιµετωπίσει τα ζητήµατα που τον απασχολούν. Κατά την διάρκεια της συνθετικής αποτίµησης, τα στοιχεία που επικράτησαν στον διάλογο ήταν η πολυφωνία, η ανταλλαγή απόψεων και η συνεχής αναζήτηση απαντήσεων από όλους όσοι συµµετείχαν. Αυτός ο «διάλογος ουσίας» –όπως τον χαρακτήρισε ο Γεώργιος Μπαµπινιώτης–, ο οποίος έλαβε χώρα στην Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών, ολοκληρώθηκε µε την διαθεµατική συζήτηση και µε σκοπό να συνεχιστεί στο διαδίκτυο µέχρι τους επόµενους ∆ιαλόγους των Αθηνών. 

Επάνω: (από αριστερά) Η Μαριάννα Μόσχου, ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Zηζιούλας), ο Αντώνης Παπαδημητρίου, ο Αναστάσιος-Ιωάννης Μεταξάς, ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης και ο Δημήτρης Νανόπουλος
Κέντρο: Ο Κωνσταντίνος Σβολόπουλος και ο Αναστάσιος-Ιωάννης Μεταξάς
Κάτω: (από αριστερά) Ο Γιάννης Ιωαννίδης, ο Αθανάσιος Φωκάς, η Άννα Διαμαντοπούλου, ο Αντώνης Παπαδημητρίου, ο Δημήτρης Νανόπουλος και η Μαριάννα Μόσχου

Πού έγκειται η επιτυχία του συνεδρίου;
Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών, προσωπικό όραµα του προέδρου του Ιδρύµατος Ωνάση, Αντώνη Παπαδηµητρίου, ξεπέρασαν τις προσδοκίες των διοργανωτών τους και, όπως ανακοινώθηκε από τον ίδιο στην καταληκτήρια οµιλία του, πρόκειται να επαναληφθούν στο µέλλον. Ο Αντώνης Παπαδηµητρίου δήλωσε άλλωστε ότι «πράγµατι, το συνέδριο πέτυχε γιατί δεν επικεντρώθηκε στο παρελθόν αλλά στο παρόν και το µέλλον. Αυτός ήταν ο στόχος των ∆ιαλόγων των Αθηνών του 2010 και αυτός θα είναι και ο στόχος των επόµενων ∆ιαλόγων, που θα πραγµατοποιηθούν σε τρία ή τέσσερα χρόνια, µια και, όπως πολλοί µας είπαν, οι ∆ιάλογοι των Αθηνών έµοιαζαν µε Ολυµπιακούς Αγώνες του πνεύµατος». Οι επόµενοι ∆ιάλογοι θα έχουν ως γενικό θέµα «Η ελληνική σκέψη σε ανοιχτό διάλογο µε άλλους πολιτισµούς», ανακοίνωσαν ο Αντώνης Παπαδηµητρίου και ο Γεώργιος Μπαµπινιώτης. «Το συνέδριο πέτυχε γιατί κατάφερε να αξιοποιήσει δηµιουργικά το διαδίκτυο, όχι ως πηγή πληροφοριών, αλλά για την δικτύωση επιστηµόνων που ασχολούνται µε τον ελληνικό πολιτισµό. Η δυναµική της τεχνολογίας έδωσε την δυνατότητα σε –κυριολεκτικά– χιλιάδες ανθρώπους από όλον τον κόσµο να παρακολουθήσουν και να συµµετάσχουν ενεργά στις εργασίες του συνεδρίου. Ένας ακόµη λόγος που θεωρούµε ότι οι ∆ιάλογοι πέτυχαν ήταν γιατί κατάφεραν να εµπλέξουν ενεργά όλες τις γενιές σε έναν δηµιουργικό διάλογο».

Η επιτυχία του συνεδρίου Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών δεν κρίνεται όµως τόσο από την µεγάλη προσέλευση του κόσµου στην Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών και την απροσδόκητα αυξηµένη επισκεψιµότητα της ιστοσελίδας που αναµετέδιδε ζωντανά το συνέδριο στο διαδίκτυο. Η µεγάλη επιτυχία του συνεδρίου κρίνεται από το γεγονός ότι για πρώτη φορά ένα συνέδριο που πραγµατεύεται τον ρόλο του ελληνικού πολιτισµού και την θέση του στις σύγχρονες κοινωνίες µέσα από µια διαχρονική και διεπιστηµονική προσέγγιση κατάφερε, αφενός, να προσελκύσει και να προσκαλέσει σε διάλογο ανθρώπους που δεν ανήκουν απαραιτήτως σε ακαδηµαϊκούς κύκλους και, αφετέρου, να αποπειραθεί να συνεχίσει τον διάλογο εκτός της αίθουσας στην οποία πραγµατοποιήθηκε το συνέδριο τις τέσσερεις αυτές ηµέρες. Για τον λόγο αυτόν, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Χάρβαρντ, το οποίο διαχειρίστηκε τις ερωτήσεις και τα σχόλια που κατέφθαναν στην Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών σε συνεργασία µε την Ακαδηµαϊκή Γραµµατεία –την οποία στελέχωσαν εκτός από την γράφουσα, ο καθηγητής Γιάννης Πετρόπουλος και η δρ Ιωάννα Παπαδοπούλου, µε την βοήθεια της δρος Βικτωρίας Τσουκαλά, του ∆ηµήτρη Ιωαννίδη, της Rebecca White και ενός επιτελείου άξιων στελεχών του Ιδρύµατος Ωνάση και της Στέγης Γραµµάτων και Τεχνών– ξεκινά τώρα ένα καινούργιο έργο, το οποίο αφορά στην διαχείριση των ερωτήσεων και των σχολίων που ήδη έχουν ξεκινήσει να αναρτώνται στο Forum της ιστοσελίδας των ∆ιαλόγων των Αθηνών (www.athensdialogues.org). Ας σηµειωθεί εδώ ότι στο έργο της Ακαδηµαϊκής Γραµµατείας βοήθησαν αποφασιστικά ο καθηγητής του Πανεπιστηµίου Χάρβαρντ, Kenny Morrell, µε την οµάδα των φοιτητών του, καθώς και οι νικητές του ∆ιαγωνισµού Νέων που διοργανώθηκε µέσω του δικτύου EUNIC.

Στον χώρο συζήτησης του διαδικτύου πρόσβαση θα έχουν όλοι όσοι ενδιαφέρονται να καταθέσουν την γνώµη τους, ενώ θα συζητηθούν, εκτός των άλλων, θεωρητικά και πρακτικά θέµατα που απασχολούν την σηµερινή κοινωνία, µε στόχο όχι µόνο την απόκτηση της γνώσης ως αυτοσκοπό αλλά και την χρησιµότητά της στην αντιµετώπιση σύγχρονων ζητηµάτων. Οι εργασίες του συνεδρίου θα παραµείνουν στην ιστοσελίδα τόσο σε µορφή κειµένου όσο και ως οπτικοακουστικό υλικό. Το υλικό αυτό θα χρησιµοποιηθεί ενεργά σε συναντήσεις στρογγυλής τραπέζης που θα οργανωθούν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό κατόπιν επεξεργασίας. Αποσπάσµατα από κάθε θεµατική ενότητα θα παρουσιάζονται σε πανεπιστήµια στην Οξφόρδη, το Λονδίνο, την Μόσχα, την Αλεξάνδρεια, την Νέα Υόρκη και άλλα µέρη του κόσµου, µε σκοπό την συνέχιση του διαλόγου που ξεκίνησε στην Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών.

Οι σύνεδροι αλλά και ο κόσµος που παρακολούθησε το συνέδριο µέσω του διαδικτύου υπέβαλαν τις ερωτήσεις τους γραπτώς ή ηλεκτρονικώς, δίνοντας µια διαφορετική διάσταση στα ζητήµατα που απασχόλησαν τους οµιλητές και τους συνοµιλητές. Προκειµένου να γίνει σωστή διαχείριση των ερωτήσεων που κατέφτασαν από όλα τα µέρη του κόσµου, η Ακαδηµαϊκή Γραµµατεία του συνεδρίου επέλεξε και συνέθεσε τις ερωτήσεις που έκρινε ότι θα προωθούσαν τον διάλογο. Οι ερωτήσεις που δεν απαντήθηκαν λόγω περιορισµένου χρόνου θα αναρτηθούν στο Forum του συνεδρίου, όπου όχι µόνο θα απαντηθούν, αλλά ευελπιστούµε ότι θα αποτελέσουν και το έναυσµα για το δεύτερο στάδιο του διαλόγου.

Κατά σειρά, από αριστερά προς τα δεξιά: Ο Robert Harriss, ο Paolo Odorico, ο Peter Meineck – η Himanshu Prabha Ray, o Gregory Nagy, o Ljubomir Maksimovic – ο Άγγελος Χανιώτης, η Claudia Rapp, ο Στάθης Καλύβας – ο Josiah Ober, η Susan Greenfield, ο Αριστείδης Πατρινός

Κωνσταντίνος Καβάφης: Στο Μέγα Πανελλήνιον
Φεύγοντας από την Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών, οι συµµετέχοντες στο συνέδριο Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών πήραν µαζί τους µία παρακαταθήκη: την καλαίσθητη έκδοση µιας επιλογής ποιηµάτων του Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη, την οποία προσέφερε αντί άλλου δώρου το Ίδρυµα Ωνάση. Την ευθύνη της επιλογής είχε η γράφουσα σε συνεργασία µε τον Μπάµπη Λέγγα, ο οποίος και επιµελήθηκε τυποτεχνικά την έκδοση.

Τα ποιήµατα που παρουσιάστηκαν στο κοινό των ∆ιαλόγων συνδέονται άµεσα µε την προβληµατική του συνεδρίου. «Το Μέγα Πανελλήνιον δηλώνει τον πνευµατικό ιστό της ελληνικής σκέψης, από την γέννησή της έως σήµερα, µέσα αλλά και πέρα από γεωγραφικούς τόπους και ιστορικές συγκυρίες. [...] Η κληρονοµιά του ελληνικού πνεύµατος δεν είναι άπατρις, αλλά ούτε ανήκει δικαιωµατικά στους παρεπιδηµούντας σήµερα στα µέρη όπου άνθησε. Κατά την δική µας αντίληψη, ο θησαυρός αυτός, γέννηµα και θρέµµα του κοσµοπολιτισµού (και άρα της παγκοσµιοποίησης), ανήκει σε όλο τον κόσµο του σήµερα», αναφέρει χαρακτηριστικά στον πρόλογό του, στην ειδική αυτή έκδοση, ο πρόεδρος του Ιδρύµατος, Αντώνης Παπαδηµητρίου. Το Μέγα Πανελλήνιον συνοδεύεται από εισαγωγικό κείµενο του Γιάννη ∆άλλα και µετάφραση όλων των ποιηµάτων στα αγγλικά από τον Ευάγγελο Σαχπέρογλου.