Πέμπτη 16 Οκτωβρίου 2008
Επιτάφιος: Η ποίηση του Γιάννη Ρίτσου και η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη

Πενήντα χρόνια έχουν περάσει από τότε που ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε τον Επιτάφιο του Γιάννη Ρίτσου, αλλάζοντας για πάντα την δική του ζωή αλλά και την ελληνική λαϊκή μουσική. Πράγματι, η ιστορία του Επιταφίου, τόσο ως ποιήματος όσο και ως κύκλου τραγουδιών, καθώς και η πρόσληψή του από διάφορα τμήματα του ελληνικού πληθυσμού, αντανακλούν σε τέτοιο βαθμό την νεοελληνική μεταπολεμική ιστορία, ώστε αξίζει πάντα να τους αφιερώνεται ένα ξεχωριστό κεφάλαιο σε κάθε βιβλίο σχετικό με εκείνη την περίοδο. Ο Ρίτσος ήταν υπερήφανος για το γεγονός ότι το καθεστώς του στρατηγού Μεταξά έκαψε δημοσίως το βιβλίο του, το οποίο, επιπλέον, παρέμεινε στον κατάλογο των απαγορευμένων βιβλίων επί μεγαλύτερο διάστημα από οποιοδήποτε άλλο κείμενο. Για τον Θεοδωράκη, τα ποιήματα του Επιταφίου όχι μόνον αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για έναν έξοχο κύκλο τραγουδιών, αλλά τον παρότρυναν να εγκαταλείψει την καριέρα του ως ανερχόμενου κλασικού συνθέτη στην Ευρώπη και να επιστρέψει στην Ελλάδα για να ασχοληθεί ενεργά με την πολιτιστική και την πολιτική ζωή της.

Προλογίζει η καθηγήτρια Γκέιλ Χολστ-Γουώρχαφτ
του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κορνέλ

Συμμετέχουν: Λίνα Ορφανού, σοπράνο, και το μουσικό σύνολο Τhe Poetica Ensemble: Σοφία Αναστάζια, φλάουτο. Σπύρος Εξάρας, κιθάρα και μουσική διεύθυνση. Μάρτιν Νέρον, πιάνο. Ματίας Κούνζλι, κρουστά. Κώστας Ψαρρός, μπουζούκι

Τρίτη 21 Οκτωβρίου 2008 

Ο πιανίστας Νικόλαος Λάαρης, υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση, αποτίνει φόρο τιμής στον συνθέτη Γιώργο Τσοντάκη, ερμηνεύοντας το έργο του Ghost Variations, που είναι εμπνευσμένο από ένα μουσικό θέμα του Μότσαρτ.

Πρόγραμμα:
Γ. Τσοντάκης, Ghost Variations για σόλο πιάνο           
Β. Α. Μότσαρτ, Ντουέτο για βιολί και βιόλα σε σολ μείζονα, KV 423       
Τρίο για βιολί, βιόλα και πιάνο σε μι ύφεση μείζονα, K498 («Kegelstatt»)    

Συμμετέχουν: Νικόλαος Λάαρης, πιάνο. Αλέξανδρος Σακαρέλλος, βιολί. Κρυσταλία Γαϊτάνου, βιόλα

Πέμπτη, 23 Οκτωβρίου 2008  
«Έλληνες μαθηματικοί: Η ιστορία του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή (Βερολίνο 1873 - 1950 Μόναχο)»

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή υπήρξε ένας από τους κορυφαίους μαθηματικούς του 20ού αιώνα. Γόνος σημαντικών ελληνικών οικογενειών με ρίζες στην Κωνσταντινούπολη και την Χίο, γεννήθηκε, μεγάλωσε και μορφώθηκε στην Γερμανία. Πραγματοποίησε πρωτοποριακό έργο στους τομείς των θεωριών συναρτήσεων, μέτρου και ολοκλήρωσης, μερικών διαφορικών εξισώσεων, λογισμού των μεταβολών, καθώς και των μαθηματικών βάσεων της θερμοδυναμικής.
Από το 1909 έως το 1938, οπότε και αποσύρθηκε από την ενεργό δράση, διατήρησε εξέχουσες θέσεις σε σημαντικά γερμανικά πανεπιστήμια και έλαβε πολλές ακαδημαϊκές διακρίσεις. Παράλληλα, ασχολήθηκε με τα ελληνικά πράγματα και συνέβαλε καθοριστικά στην ίδρυση του Ιωνικού Πανεπιστημίου στην Σμύρνη (1919-22). 
Ο Καραθεοδωρή ήταν ουμανιστής και διανοούμενος. Πίστευε βαθύτατα στην δύναμη της γερμανικής πνευματικής παράδοσης και ήταν απαρέγκλιτα αφοσιωμένος σε ένα μεγαλειώδες, ευρύτατο όραμα περί ελληνισμού. Καθώς είχε την ατυχία να δει και τους δύο αυτούς κόσμους να καταρρέουν μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, υποχρεώθηκε να λάβει δύσκολες αποφάσεις σε καιρούς ιδιαίτερα ταραγμένους.

Προλογίζει ο δρ Ιωάννης Καρατζάς, καθηγητής Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Κολούμπια

Δρ Γεώργιος Κ. Παπανικολάου, καθηγητής Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ:
«Το ξεκίνημα της ζωής και της καριέρας του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή: Γερμανία»

Δρ Κωνσταντίνος Δαφέρμος, καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Μπράουν: «Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή: Από την Σμύρνη και την Αθήνα στο Μόναχο»

Προβολή του ντοκυμαντέρ της δρος Βίκι Χιλ: «Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή: 1873-1950»

Πέμπτη 13 Νοεμβρίου 2008 
«Αρχαία ελληνικά ναυάγια στα βάθη της Μεσογείου»

Αν και το θαλάσσιο εμπόριο ενίσχυσε την ανάπτυξη του ανθρώπου ήδη από την Εποχή του Χαλκού, ποτέ δεν έλειψαν, ανά τους αιώνες, τα θαλάσσια ταξίδια που κατέληγαν σε ναυάγια. Σε συνεργασία με συναδέλφους του από την Ελλάδα, την Ιταλία, την Αίγυπτο και την Αλγερία, ο δρ Μπρένταν Φόλεϋ ηγείται μιας διεπιστημονικής ερευνητικής ομάδας που μελετά τους αρχαίους πολιτισμούς μέσω των ναυαγίων σε μεγάλα βάθη της Μεσογείου. Η νέα ρομποτική τεχνολογία επιτρέπει την ταχύτατη καταγραφή ναυαγίων ανεξαρτήτως του βάθους όπου βρίσκονται, γεγονός το οποίο έχουν περίτρανα αποδείξει πρόσφατες έρευνες για ένα ελληνικό ναυάγιο της Κλασικής Εποχής στο Αιγαίο. Η μέθοδος εξαγωγής αρχαίου DNA από κεραμεικά αντικείμενα, την οποία εφαρμόζει η ομάδα, της εξασφαλίζει καινοφανείς εικόνες της γεωργίας και της πρώιμης οικονομίας των αρχαίων πολιτισμών. Ο συνδυασμός αυτών των προηγμένων τεχνικών μάς παρέχει πολύτιμες γνώσεις για καθοριστικές στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας.

Δρ Μπρένταν Φόλεϋ, ερευνητικός συνεργάτης του Ωκεανογραφικού Ινστιτούτου Γουντς Χόουλ, λέκτορας του Μ.Ι.Τ.

Σε συνεργασία με το Αμερικανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Βοστώνης

10 Δεκεμβρίου 2008 – 9 Μαΐου 2009 
«Γυναίκες και λατρεία: Τελετουργία και πραγματικότητα στην Κλασική Αθήνα»

Υπό την επιμέλεια του δρος Νίκου Καλτσά, διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Ελλάδας, και του δρος Άλαν Σαπίρο, καθηγητή Κλασικών Σπουδών και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Τζωνς Χόπκινς, η έκθεση διερευνά, μέσω 150 και πλέον εκθεμάτων, τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους η θρησκευτική λατρεία συνέβαλλε όχι μόνο στην προσωπική ολοκλήρωση των γυναικών, αλλά και στην διαμόρφωση της ταυτότητας των πολιτών της σημαντικότερης πόλης του αρχαιοελληνικού κόσμου.
Το πρώτο τμήμα της έκθεσης παρουσιάζει τις κύριες γυναικείες θεότητες των Αθηνών και της Αττικής, στην λατρεία και τις γιορτές των οποίων συμμετείχαν πολύ ενεργά οι γυναίκες: την Αθηνά, την Αρτέμιδα, την Αφροδίτη, την Δήμητρα και την Περσεφόνη. Ανάμεσα στις θεές και τις θνητές βρισκόταν μια μικρή ομάδα από ηρωίδες ―με τις οποίες και ασχολείται το επόμενο τμήμα της έκθεσης―, γυναίκες που, όπως πιστευόταν, είχαν ζήσει στο απώτατο παρελθόν και είχαν αναδειχθεί, μετά τον θάνατό τους, σε μορφές που λατρεύονταν θρησκευτικά. Στην συνέχεια, η έκθεση εισέρχεται στον κόσμο των ιερειών, ιστορικών και μυθολογικών, και εξετάζει την εικονογραφία τους, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο κυριότερο γνώρισμά τους, το μεγάλο κλειδί του ναού. Οι ποικίλες τελετουργικές πράξεις, μερικές από τις οποίες αφορούσαν όλες τις λατρείες, ενώ άλλες, την λατρεία μίας συγκεκριμένης θεότητας, παρουσιάζονται στο επόμενο τμήμα. Η έκθεση κλείνει με τον κύκλο της ζωής των Αθηναίων γυναικών, από την γέννηση ώς τον θάνατο, υπογραμμίζοντας καίρια μεταβατικά σημεία, καθώς και τον ρόλο της τελετουργίας σε καθένα από αυτά.
Μέσα από την μελέτη της θρησκείας, η έκθεση επιχειρεί να διορθώσει την κατά κανόνα ζοφερή άποψη ότι η ζωή των Αθηναίων γυναικών ήταν πολύ περιορισμένη όσον αφορά την δημόσια σφαίρα και την συμμετοχή τους στο πολιτικό γίγνεσθαι. Η συμμετοχή των γυναικών σε θρησκευτικές λατρείες και γιορτές, είτε δίπλα στους άνδρες είτε ξεχωριστά από αυτούς, υπήρξε καθοριστική για την επιτυχή λειτουργία της πόλεως.
Η έκθεση «Γυναίκες και λατρεία» παρουσιάζει εκθέματα από ορισμένα από τα σημαντικότερα μουσεία της Ελλάδας, της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ρωσίας, της Βρετανίας, της Ιταλίας, του Βελγίου και των Η.Π.Α.