Η σειρά «Οι Τόποι των Μύθων» γράφτηκε στα τέλη 2003 – αρχές 2004, ειδικά για το ολυμπιακό πρόγραμμα, και προβλήθηκε καθημερινά στην τηλεόραση κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων. Αποτελείται από 12 επεισόδια. Τα γυρίσματα έγιναν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, επειδή είχε προηγηθεί όλη η εργασία για τον Μυθολογικό Άτλαντα που εκδόθηκε χάρη στο Ίδρυμα Ωνάση. Έτσι «Οι Τόποι των Μύθων» αποτελούν μια προσαρμογή του Άτλαντα για την τηλεόραση.

Κάναμε μια πολύ μεγάλη περιοδεία σε όλη την Ελλάδα, στα πιο αντιπροσωπευτικά μέρη, περίπου 7.000 χλμ. στους δύο μήνες των γυρισμάτων. Αλλά δεν συγκρίνεται με τις 100.000 χλμ. που έκανα για τον Άτλαντα!

Οι τοποθεσίες που σχετίζονται με τους αρχαίους μύθους ξεπερνούν τις χίλιες.

Αυτό που με γοητεύει περισσότερο είναι ακριβώς το σύνολο των τόπων. Η γοητεία αρχίζει όταν κάποιος έχει την αίσθηση ή την ψευδαίσθηση ότι κατέχει έστω και για μια στιγμή το σύνολο. Μπορώ να ξεχωρίσω πολλά σημεία που μ’ ενδιαφέρουν περισσότερο, όπως η Αρκαδία, που κατέχει μια προνομιούχα θέση σ’ αυτό το πλέγμα της Μυθολογίας: είναι λίκνο της Μυθολογίας και διατηρεί πάντα μια εκδοχή παλαιότερη ή διαφορετική απ’ όσες έχουν περάσει στον ελληνορωμαϊκό και τον δυτικό κόσμο. Για τους ίδιους λόγους ξεχωρίζω την περίπτωση της Κρήτης και της Θεσπρωτίας, για όσα σχετίζονται με τους μύθους του Κάτω Κόσμου.

Όχι, ίσως γιατί πήγαινα πάντα με την πιο ουδέτερη ματιά και δεν περίμενα να δω κάτι συγκεκριμένο. Πολλές φορές η έκπληξη ήταν ευχάριστη. Είδα περισσότερα πράγματα από εκείνα που περίμενα να δω. Αλλά νομίζω ότι το σημαντικό είναι ότι κάθε τόπος είναι αυτό που ο καθένας μπορεί να προβάλει πάνω του, είναι μόνο ένα σημείο στήριξης για την πνευματική άσκηση καθενός. Θα μπορούσαν ορισμένα από αυτά τα μέρη να είναι σε καλύτερη κατάσταση, αλλά είναι πολύ σημαντικό να καλλιεργηθεί επαρκώς μια συνείδηση της πολιτιστικής αξίας αυτών των τόπων πριν ξεκινήσουμε να τους «σώσουμε», γιατί πολλά έχουν καταστραφεί με αυτό τον τρόπο.

Είχα ήδη ξεκινήσει την έρευνα, όταν απευθύνθηκα στο Ίδρυμα Ωνάση κι εκείνο αμέσως ενέκρινε την πρόταση, γιατί την θεώρησε ενδιαφέρουσα. Όχι μόνο μου έδωσε την υποτροφία, αλλά αγκάλιασε την ιδέα από την αρχή και την υποστήριξε στην υλοποίηση, την έκδοση και την προβολή του έργου. Η συνεργασία μας αποδείχθηκε πολύ καρποφόρα.

Σκοπός μου ήταν να αποδείξω ότι η γεωγραφία της Ελλάδας είναι ένας ζωντανός ποιητικός χάρτης, σαν ανθρώπινο δέρμα, απλωμένο επάνω από βουνά και ποτάμια, και να προσκαλέσω έπειτα το κοινό να τον γνωρίσει. Για να δώσουμε ορατή μορφή σ’ αυτό τον χάρτη, έπρεπε να συγκεντρώσουμε όλες τις πληροφορίες για τους ελληνικούς μύθους που υπάρχουν διάσπαρτες στην αρχαιοελληνική γραμματεία, σε περισσότερους από 100 αρχαίους συγγραφείς. Μετά έπρεπε να οργανώσουμε αυτό το κείμενο, να του δώσουμε τη μορφή ανεξαρτήτων λημμάτων, τα οποία οργανώθηκαν με τοπογραφικό χαρακτήρα. Κάθε λήμμα είναι ένας τόπος και τα λήμματα που αντιστοιχούν σε κάθε μυθικό πρόσωπο κατατάσσονται με χρονολογική σειρά. Μετά έπρεπε να επισκεφθούμε αυτά τα μέρη, συχνά να τα ανακαλύψουμε. Πολλές φορές οι πληροφορίες που διαθέτουμε είναι μόνο μια μαρτυρία, ένα άπαξ του Παυσανία, που πρέπει να διασταυρωθεί με επιτόπια έρευνα. Έπρεπε να φωτογραφήσουμε αυτά τα μέρη, σεβόμενοι τον χώρο και το αρχαίο κείμενο. Ύστερα έγινε η τοποθέτηση αυτών των τόπων επάνω σε χάρτες ακριβείας 1:250, με σκοπό να προσφέρουμε ένα μυθολογικό χάρτη της Ελλάδας που προβάλλεται επάνω από τον γεωγραφικό χάρτη της σημερινής επικράτειας.

Βεβαίως, υπάρχουν πολλές αντικρουόμενες πληροφορίες, ακόμα και στους ίδιους τους αρχαίους συγγραφείς. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις προσπαθήσαμε να αναφέρουμε τουλάχιστον τις σημαντικότερες πληροφορίες. Συνήθως, κάθε λήμμα έχει μία υποσημείωση με όλες τις εναλλακτικές εκδοχές. Mερικές φορές είναι δύσκολο να ξέρουμε πού βρίσκονται μέρη χωρίς ορατά απομεινάρια, όπως σπηλιές ή αρχαίοι δρόμοι.

Εδώ και τέσσερα χρόνια ετοιμάζω ένα βιβλίο για την Αρκαδία, για τον μύθο της «Ευδαίμονος Αρκαδίας» στον πολιτισμό της Δύσης και το πώς ενέπνευσε τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, τις εικαστικές τέχνες και την κοινωνιολογία. Ένα βιβλίο αρκετά μεγάλο με κείμενα δοκιμιακού χαρακτήρα, με φωτογραφίες, χάρτες και πίνακες, που ευελπιστώ να είναι ένα βιβλίο για όλους τους θιασώτες του ελληνικού πολιτισμού.

Σε ευρωπαϊκά κείμενα, γιατί η Ελλάδα ενέπνευσε αυτό τον μύθο αλλά δεν τον έζησε πραγματικά μετά. Είναι ένας μύθος που αναπτύχθηκε εν εξορία. Παρουσιάζουμε την εικόνα που είχαν οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι στη συνέχεια για την πατρίδα των προγόνων τους. Σημαντικό μέρος του έργου αφιερώνεται στη σημερινή Αρκαδία και παρουσιάζει όλα αυτά τα μέρη, συχνά για πρώτη φορά. Μετά παρουσιάζει την εξέλιξη του μύθου, κυρίως από τον Βιργίλιο και έπειτα, και δείχνει πώς αυτός ο μύθος ταξιδεύει μέσα από τον Μεσαίωνα, πώς συγχέεται με τον μύθο του Χρυσού Αιώνα, του Παραδείσου, πώς φτάνει στην Αναγέννηση, πώς αυτό σημαίνει μια ανακάλυψη της Ελλάδας, πώς μετά περνάει από την Ιταλία σε άλλες χώρες, επηρεάζει τις λογοτεχνίες της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Αγγλίας, της Γερμανίας, της Πολωνίας, πώς μετά προβάλλεται πάνω στον Νέο Κόσμο στην Αμερική, στα νησιά του Ειρηνικού όταν ανακαλύπτονται από τους Ευρωπαίους και γενικά πώς αποτελεί κομμάτι του δυτικού πολιτισμού ασταμάτητα από την αρχαιότητα έως σήμερα. Ο δυτικός πολιτισμός έζησε πάντα με την τάση προς την πρόοδο, την εξέλιξη, τη δράση, την κατανάλωση, αλλά με αντίβαρο το ιδανικό της Αρκαδίας ως πρότυπο του μέτρου, της απλότητας, της πραγματικής ευτυχίας.

Η Αθήνα μου δίνει τα ερεθίσματα. Κάθε τόπος είναι καλός, αν μπορείς να φύγεις. Η Αθήνα ακόμα με κρατάει σε εγρήγορση, με ζωντανεύει και δεν με έχει κουράσει. Η σχέση είναι διμερής και στην περίπτωσή μου είναι θετική. Αλλά καταλαβαίνω ότι για πολλούς η Αθήνα μπορεί να είναι ανυπόφορη. Για μένα είναι μια πόλη που με εμπνέει και με κρατά σε μια άστατη ισορροπία, η οποία έχει αποδειχθεί γόνιμη και δημιουργική.